नीति विश्लेषण · Policy Analysis
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदामा प्रस्तावित
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदामा
प्रस्तावित१% सेयर हस्तान्तरण
शुल्क: नेपालको पूँजी बजारका
लागि नीतिगत झट्का?
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदामा प्रस्तावित
१% सेयर हस्तान्तरण शुल्क:
१% सेयर हस्तान्तरण शुल्क:
नेपालको पूँजी बजारका लागि नीतिगत झट्का?
नेपालको पूँजी बजारका लागि नीतिगत झट्का?
दफा ८९ को विस्तृत कानूनी, नियामकीय र बजार प्रभाव विश्लेषण — NEPSE, संस्थागत लगानीकर्ता र नेपालको
दीर्घकालीन पूँजी निर्माणका लागि के अर्थ राख्छ?
दफा ८९ को विस्तृत कानूनी, नियामकीय र बजार प्रभाव विश्लेषण — NEPSE,
संस्थागत लगानीकर्ता र नेपालको दीर्घकालीन पूँजी निर्माणका लागि के अर्थ राख्छ?
दफा ८९ को विस्तृत कानूनी, नियामकीय र बजार प्रभाव विश्लेषण — NEPSE, संस्थागत लगानीकर्ता र नेपालको
दीर्घकालीन पूँजी निर्माणका लागि के अर्थ राख्छ?
लेखक: Bishnu Prasad Basyal, CFA(ICFAI)
लेखक: Bishnu Prasad Basyal, CFA(ICFAI)
संस्था: UNI Citizens — UNC Group of Companies
संस्था: UNI Citizens — UNC Group of Companies
श्रेणी: नीति विश्लेषण · पूँजी बजार
श्रेणी: नीति विश्लेषण · पूँजी बजार
Website: www.unicitzens.org
Website: www.unicitzens.org
सारसंक्षेप
सारसंक्षेप
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदाले नेपालको कर्पोरेट क्षेत्रका लागि व्यापक शासन सुधारका प्रावधानहरू समेटेको छ।
तथापि, एउटा विशेष व्यवस्था — दफा ८९, जसले रु. २५ लाख वा सोभन्दा बढी मूल्यको कारोबारमा १% सेयर
हस्तान्तरण शुल्क लगाउने प्रस्ताव गरेको छ — नेपालको पूँजी बजार पारिस्थितिकी तन्त्रका लागि गम्भीर चिन्ताको
विषय बनेको छ। यस लेखले उक्त प्रस्तावित व्यवस्थाको विस्तृत कानूनी, नियामकीय र बजार प्रभाव विश्लेषण प्रस्तुत
गर्दछ, सम्भावित परिणामहरू परीक्षण गर्दछ, मस्यौदाको व्यापक सुधार उद्देश्यसँगका विरोधाभासहरू पहिचान गर्दछ,
र लक्षित नीतिगत विकल्पहरू सुझाव दिन्छ।
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदाले नेपालको कर्पोरेट क्षेत्रका लागि
व्यापक शासन सुधारका प्रावधानहरू समेटेको छ। तथापि, एउटा
विशेष व्यवस्था — दफा ८९, जसले रु. २५ लाख वा सोभन्दा बढी
मूल्यको कारोबारमा १% सेयर हस्तान्तरण शुल्क लगाउने प्रस्ताव
गरेको छ, नेपालको पूँजी बजार पारिस्थितिकी तन्त्रका लागि गम्भीर
चिन्ताको विषय बनेको छ। यस लेखले उक्त प्रस्तावित व्यवस्थाको
विस्तृत कानूनी, नियामकीय र बजार प्रभाव विश्लेषण प्रस्तुत गर्दछ,
सम्भावित परिणामहरू परीक्षण गर्दछ, मस्यौदाको व्यापक सुधार
उद्देश्यसँगका विरोधाभासहरू पहिचान गर्दछ, र लक्षित नीतिगत
विकल्पहरू सुझाव दिन्छ।
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदाले नेपालको कर्पोरेट क्षेत्रका लागि व्यापक शासन सुधारका
प्रावधानहरू समेटेको छ। तथापि, एउटा विशेष व्यवस्था — दफा ८९, जसले रु. २५ लाख
वा सोभन्दा बढी मूल्यको कारोबारमा १% सेयर हस्तान्तरण शुल्क लगाउने प्रस्ताव गरेको छ,
नेपालको पूँजी बजार पारिस्थितिकी तन्त्रका लागि गम्भीर चिन्ताको विषय बनेको छ। यस लेखले
उक्त प्रस्तावित व्यवस्थाको विस्तृत कानूनी, नियामकीय र बजार प्रभाव विश्लेषण प्रस्तुत
गर्दछ, सम्भावित परिणामहरू परीक्षण गर्दछ, मस्यौदाको व्यापक सुधार उद्देश्यसँगका
विरोधाभासहरू पहिचान गर्दछ, र लक्षित नीतिगत विकल्पहरू सुझाव दिन्छ।
१.
१. भूमिका
१. भूमिका
नेपालको कर्पोरेट कानूनी ढाँचा लामो समयदेखि आधुनिकीकरणको प्रतीक्षामा थियो। कम्पनी ऐन, २०८३ को
मस्यौदाले कम्पनी दर्ता प्रक्रिया, डिजिटल शासन, लाभग्राही स्वामित्व पहिचान, सेयरधनी संरक्षण संयन्त्र, कर्पोरेट
प्रशासन र संस्थागत सुशासन मापदण्डसम्बन्धी सुधारहरूमार्फत यो आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको छ।
यी मध्ये धेरै सुधारहरू आवश्यक र स्वागतयोग्य छन्।
तथापि, मस्यौदामा समावेश एउटा प्रावधानले नेपालको पूँजी बजारमा महत्वपूर्ण अनपेक्षित परिणामहरू ल्याउन
सक्ने सम्भावना छ: दफा ८९ — "एक प्रतिशत सेयर हस्तान्तरण शुल्क तिर्नुपर्ने"। यस दफाले रु. २५ लाख वा
सोभन्दा बढी मूल्यको सेयर हस्तान्तरण वा खरिद–बिक्रीमा १% शुल्क लगाउने प्रस्ताव गरेको छ। झनै महत्वपूर्ण
कुरा, उपदफा (२) ले यस शुल्कको दायरालाई धितोपत्र विनिमय बजारको प्रणालीमार्फत हुने कारोबारमा पनि
विस्तार गरेको छ।
नेपालको कर्पोरेट कानूनी ढाँचा लामो समयदेखि आधुनिकीकरणको
प्रतीक्षामा थियो। कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदाले कम्पनी दर्ता प्रक्रिया,
डिजिटल शासन, लाभग्राही स्वामित्व पहिचान, सेयरधनी संरक्षण संयन्त्र,
कर्पोरेट प्रशासन र संस्थागत सुशासन मापदण्डसम्बन्धी सुधारहरूमार्फत
यो आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको छ। यी मध्ये धेरै सुधारहरू
आवश्यक र स्वागतयोग्य छन्।
तथापि, मस्यौदामा समावेश एउटा प्रावधानले नेपालको पूँजी बजारमा
महत्वपूर्ण अनपेक्षित परिणामहरू ल्याउन सक्ने सम्भावना छ: दफा ८९
"एक प्रतिशत सेयर हस्तान्तरण शुल्क तिर्नुपर्ने"। यस दफाले रु. २५ लाख
वा सोभन्दा बढी मूल्यको सेयर हस्तान्तरण वा खरिद–बिक्रीमा १% शुल्क
लगाउने प्रस्ताव गरेको छ। झनै महत्वपूर्ण कुरा, उपदफा (२) ले यस शुल्कको
दायरालाई धितोपत्र विनिमय बजारको प्रणालीमार्फत हुने कारोबारमा पनि
विस्तार गरेको छ।
नेपालको कर्पोरेट कानूनी ढाँचा लामो समयदेखि आधुनिकीकरणको प्रतीक्षामा थियो। कम्पनी ऐन, २०८३ को
मस्यौदाले कम्पनी दर्ता प्रक्रिया, डिजिटल शासन, लाभग्राही स्वामित्व पहिचान, सेयरधनी संरक्षण संयन्त्र, कर्पोरेट
प्रशासन र संस्थागत सुशासन मापदण्डसम्बन्धी सुधारहरूमार्फत यो आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको छ।
यी मध्ये धेरै सुधारहरू आवश्यक र स्वागतयोग्य छन्।
तथापि, मस्यौदामा समावेश एउटा प्रावधानले नेपालको पूँजी बजारमा महत्वपूर्ण अनपेक्षित परिणामहरू ल्याउन
सक्ने सम्भावना छ: दफा ८९ — "एक प्रतिशत सेयर हस्तान्तरण शुल्क तिर्नुपर्ने"। यस दफाले रु. २५ लाख वा
सोभन्दा बढी मूल्यको सेयर हस्तान्तरण वा खरिद–बिक्रीमा १% शुल्क लगाउने प्रस्ताव गरेको छ। झनै महत्वपूर्ण
कुरा, उपदफा (२) ले यस शुल्कको दायरालाई धितोपत्र विनिमय बजारको प्रणालीमार्फत हुने कारोबारमा पनि
विस्तार गरेको छ।
यो कुनै सामान्य प्राविधिक प्रावधान होइन। यो एउटा ठोस नीतिगत विषय हो जसले लगानीकर्ता,
ब्रोकर, म्युचुअल फन्ड, सूचीकृत कम्पनी र समग्र पूँजी बजार समुदायलाई प्रभावित गर्छ — कानून
बन्नुभन्दा पहिले कडा छानबिन आवश्यक छ।
यो कुनै सामान्य प्राविधिक प्रावधान होइन। यो एउटा ठोस नीतिगत
विषय हो जसले लगानीकर्ता, ब्रोकर, म्युचुअल फन्ड, सूचीकृत कम्पनी
र समग्र पूँजी बजार समुदायलाई प्रभावित गर्छ — कानून बन्नुभन्दा पहिले
कडा छानबिन आवश्यक छ।
यो कुनै सामान्य प्राविधिक प्रावधान होइन। यो एउटा ठोस नीतिगत विषय हो जसले
लगानीकर्ता, ब्रोकर, म्युचुअल फन्ड, सूचीकृत कम्पनी र समग्र पूँजी बजार समुदायलाई
प्रभावित गर्छ — कानून बन्नुभन्दा पहिले कडा छानबिन आवश्यक छ।
२.
मस्यौदामा उल्लेखित व्यवस्था: एक कानूनी पठन
मस्यौदामा उल्लेखित व्यवस्था: एक कानूनी पठन
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदाको दफा ८९ (मुद्रित पृष्ठ ३६) मा यसप्रकार उल्लेख छ:
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदाको दफा ८९ (मुद्रित पृष्ठ ३६) मा
यसप्रकार उल्लेख छ:
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदाको दफा ८९ (मुद्रित पृष्ठ ३६) मा यसप्रकार उल्लेख छ:
मूल कानूनी पाठ — दफा ८९
८९. एक प्रतिशत सेयर हस्तान्तरण शुल्क तिर्नुपर्ने:
८९. एक प्रतिशत सेयर हस्तान्तरण शुल्क तिर्नुपर्ने:
(१) यस ऐनबमोजिम पच्चीस लाख रुपैयाँ वा सोभन्दा बढी मूल्यको सेयर हस्तान्तरण वा खरिद बिक्री गरेमा, त्यस्तो सेयर विवरण
कार्यालयमा अभिलेख गर्दा, त्यस्तो सेयरमा हक प्राप्त गर्ने व्यक्तिले एक प्रतिशतका दरले सेयर हस्तान्तरण शुल्क बुझाउनु पर्नेछ।
(१) यस ऐनबमोजिम पच्चीस लाख रुपैयाँ वा सोभन्दा बढी
मूल्यको सेयर हस्तान्तरण वा खरिद बिक्री गरेमा, त्यस्तो सेयर
विवरण कार्यालयमा अभिलेख गर्दा, त्यस्तो सेयरमा हक प्राप्त
गर्ने व्यक्तिले एक प्रतिशतका दरले सेयर
हस्तान्तरण शुल्क बुझाउनु पर्नेछ।
(१) यस ऐनबमोजिम पच्चीस लाख रुपैयाँ वा सोभन्दा बढी मूल्यको सेयर हस्तान्तरण वा खरिद बिक्री
गरेमा, त्यस्तो सेयर विवरण कार्यालयमा अभिलेख गर्दा, त्यस्तो सेयरमा हक प्राप्त गर्ने व्यक्तिले एक
प्रतिशतका दरले सेयर हस्तान्तरण शुल्क बुझाउनु पर्नेछ।
(२) धितोपत्र विनिमय बजारको प्रणालीमार्फत सेयर खरिद बिक्री भएकोमा, त्यस्तो सेयर कारोबार गर्ने धितोपत्र व्यवसायीले
उपदफा (१) बमोजिम शुल्क सङ्कलन गरी संघीय सञ्चित कोषमा जम्मा गर्नुपर्नेछ।
(२) धितोपत्र विनिमय बजारको प्रणालीमार्फत सेयर खरिद
बिक्री भएकोमा, त्यस्तो सेयर कारोबार गर्ने धितोपत्र व्यवसायीले
उपदफा (१) बमोजिम शुल्क सङ्कलन गरी संघीय सञ्चित कोषमा
जम्मा गर्नुपर्नेछ।
(२) धितोपत्र विनिमय बजारको प्रणालीमार्फत सेयर खरिद बिक्री भएकोमा, त्यस्तो सेयर कारोबार
गर्ने धितोपत्र व्यवसायीले उपदफा (१) बमोजिम शुल्क सङ्कलन गरी संघीय सञ्चित कोषमा जम्मा गर्नुपर्नेछ।
२.१ सरल भाषामा व्याख्या
२.१ सरल भाषामा व्याख्या
उपदफा (१) ले कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयमा अभिलेख हुने अफ–मार्केट सेयर हस्तान्तरणलाई लक्षित गर्छ।
उपदफा (१) ले कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयमा अभिलेख हुने अफ–मार्केट
सेयर हस्तान्तरणलाई लक्षित गर्छ।
उपदफा (१) ले कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयमा अभिलेख हुने अफ–मार्केट सेयर हस्तान्तरणलाई लक्षित गर्छ।
उदाहरण — उपदफा (१)
रु. ५० लाख बराबरको सेयर खरिद गर्ने लगानीकर्ताले तिर्नुपर्ने:
रु. ५० लाख बराबरको सेयर खरिद गर्ने लगानीकर्ताले तिर्नुपर्ने:
रु. ५०,००,००० × १% = रु. ५०,००० हस्तान्तरण शुल्क
रु. ५०,००,००० × १% = रु. ५०,००० हस्तान्तरण शुल्क
रु. ५०,००,००० × १% = रु. ५०,००० हस्तान्तरण शुल्क
उपदफा (१) — यो नै सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष हो — यो दायित्वलाई धितोपत्र विनिमय बजारको प्रणालीमार्फत हुने कारोबारमा
पनि विस्तार गर्छ। यदि NEPSE कारोबारमा लागू गरियो भने, यस उपदफाले रु. २५ लाखभन्दा माथिका नियमित दोस्रो बजार
कारोबारमा प्रभावकारी रूपमा १% लेनदेन शुल्क लगाउनेछ।
उपदफा (१) — यो नै सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष हो — यो दायित्वलाई
धितोपत्र विनिमय बजारको प्रणालीमार्फत हुने कारोबारमा पनि विस्तार
गर्छ। यदि NEPSE कारोबारमा लागू गरियो भने, यस उपदफाले रु. २५
लाखभन्दा माथिका नियमित दोस्रो बजार कारोबारमा प्रभावकारी रूपमा १%
लेनदेन शुल्क लगाउनेछ।
उपदफा (१) — यो नै सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष हो — यो दायित्वलाई धितोपत्र विनिमय बजारको प्रणालीमार्फत
हुने कारोबारमा पनि विस्तार गर्छ। यदि NEPSE कारोबारमा लागू गरियो भने, यस उपदफाले रु. २५ लाखभन्दा
माथिका नियमित दोस्रो बजार कारोबारमा प्रभावकारी रूपमा १% लेनदेन शुल्क लगाउनेछ।
३.
यो व्यवस्था किन महत्वपूर्ण छ: मौलिक भिन्नता
यो व्यवस्था किन महत्वपूर्ण छ: मौलिक भिन्नता
प्रस्तावित शुल्क नाफामा लाग्ने कर होइन — यो कारोबार रकममा लाग्ने शुल्क हो। नाफा भए वा नभए पनि।
प्रस्तावित शुल्क नाफामा लाग्ने कर होइन — यो कारोबार रकममा
लाग्ने शुल्क हो। नाफा भए वा नभए पनि।
प्रस्तावित शुल्क नाफामा लाग्ने कर होइन — यो कारोबार रकममा लाग्ने शुल्क हो। नाफा भए वा
नभए पनि।
पूँजीगत लाभकर
पूँजीगत लाभकर
नाफा भएको अवस्थामा मात्र लाग्छ।
नाफा भएको अवस्थामा मात्र लाग्छ।
कारोबार-आधारित हस्तान्तरण शुल्क
कारोबार-आधारित हस्तान्तरण शुल्क
कारोबारको पूर्ण रकममा लाग्छ, नाफा भए वा नभए पनि।
कारोबारको पूर्ण रकममा लाग्छ, नाफा भए वा
नभए पनि।
३.१ व्यावहारिक उदाहरण
वास्तविक परिदृश्य
वास्तविक परिदृश्य
एक लगानीकर्ताले सूचीकृत कम्पनीको रु. ३० लाख बराबरको सेयर खरिद गर्छन्।
एक लगानीकर्ताले सूचीकृत कम्पनीको रु. ३० लाख बराबरको सेयर
खरिद गर्छन्।
एक लगानीकर्ताले सूचीकृत कम्पनीको रु. ३० लाख बराबरको सेयर खरिद गर्छन्।
सपछि बजार घटेर घाटामा सेयर बेचे पनि यो रु. ३०,००० फिर्ता हुँदैन।
सपछि बजार घटेर घाटामा सेयर बेचे पनि यो रु. ३०,००० फिर्ता
हुँदैन।
सपछि बजार घटेर घाटामा सेयर बेचे पनि यो रु. ३०,००० फिर्ता हुँदैन।
रु. ३०,००,००० × १% = रु. ३०,००० तत्काल शुल्क
रु. ३०,००,००० × १% = रु. ३०,००० तत्काल शुल्क
रु. ३०,००,००० × १% = रु. ३०,००० तत्काल शुल्क
४.
नेपालको पूँजी बजारमा सम्भावित प्रभावहरू
नेपालको पूँजी बजारमा सम्भावित प्रभावहरू
०१
कारोबार लागतमा उल्लेखनीय वृद्धि
कारोबार लागतमा उल्लेखनीय वृद्धि
०२
बजार तरलतामा प्रतिकूल प्रभाव
बजार तरलतामा प्रतिकूल प्रभाव
०३
संस्थागत लगानीकर्तामाथि असमान भार
संस्थागत लगानीकर्तामाथि असमान भार
०४
दीर्घकालीन पूँजी निर्माण निरुत्साहित
दीर्घकालीन पूँजी निर्माण निरुत्साहित
०५
कारोबार विखण्डन र परिहार व्यवहार
कारोबार विखण्डन र परिहार व्यवहार
०६
नाफामुखी कारोबारमा दोहोरो शुल्क
नाफामुखी कारोबारमा दोहोरो शुल्क
०७
लगानीकर्ताको विश्वासमा क्षरण
लगानीकर्ताको विश्वासमा क्षरण
०८
कानूनी र नियामकीय अस्पष्टता
कानूनी र नियामकीय अस्पष्टता
४.१ कारोबार लागतमा उल्लेखनीय वृद्धि
४.१ कारोबार लागतमा उल्लेखनीय वृद्धि
नेपालको पूँजी बजारले लगानीकर्तामाथि पहिले नै बहुस्तरीय लागत संरचना लगाउँदै आएको छ — ब्रोकर कमिशन, SEBON
नियामकीय शुल्क, NEPSE र CDSC कारोबार शुल्क, DP शुल्क र पूँजीगत लाभकर। थप १% हस्तान्तरण शुल्कले सहभागिताको
कुल लागत उल्लेखनीय रूपमा बढाउनेछ।
नेपालको पूँजी बजारले लगानीकर्तामाथि पहिले नै बहुस्तरीय लागत
संरचना लगाउँदै आएको छ,ब्रोकर कमिशन, SEBON नियामकीय शुल्क,
NEPSE र CDSC कारोबार शुल्क, DP शुल्क र पूँजीगत लाभकर। थप १%
हस्तान्तरण शुल्कले सहभागिताको कुल लागत उल्लेखनीय रूपमा बढाउनेछ।
नेपालको पूँजी बजारले लगानीकर्तामाथि पहिले नै बहुस्तरीय लागत संरचना लगाउँदै आएको छ,
ब्रोकर कमिशन, SEBON नियामकीय शुल्क, NEPSE र CDSC कारोबार शुल्क, DP शुल्क र पूँजीगत
लाभकर। थप १% हस्तान्तरण शुल्कले सहभागिताको कुल लागत उल्लेखनीय रूपमा बढाउनेछ।
४.२ बजार तरलतामा प्रतिकूल प्रभाव
४.२ बजार तरलतामा प्रतिकूल प्रभाव
तरलता कुनै पनि पूँजी बजारको जीवनरेखा हो। यदि ठूला कारोबार महँगो भए भने निम्न परिणामहरू हुन सक्छन्:
तरलता कुनै पनि पूँजी बजारको जीवनरेखा हो। यदि ठूला कारोबार महँगो भए
भने निम्न परिणामहरू हुन सक्छन्:
तरलता कुनै पनि पूँजी बजारको जीवनरेखा हो। यदि ठूला कारोबार महँगो भए भने निम्न परिणामहरू हुन सक्छन्:
NEPSE मा दैनिक कारोबार रकममा गिरावट
NEPSE मा दैनिक कारोबार रकममा गिरावट
Bid-ask spread विस्तार — प्रत्येक कारोबारको अन्तर्निहित लागत बढ्ने
Bid-ask spread विस्तार — प्रत्येक कारोबारको अन्तर्निहित
लागत बढ्ने
Bid-ask spread विस्तार — प्रत्येक कारोबारको अन्तर्निहित लागत बढ्ने
मूल्य खोजी कमजोर हुने
मूल्य खोजी कमजोर हुने
मूल्य अस्थिरता बढ्ने
मूल्य अस्थिरता बढ्ने
संस्थागत लगानीकर्ताको विश्वास क्षरण
संस्थागत लगानीकर्ताको विश्वास क्षरण
४.३ संस्थागत लगानीकर्तामाथि असमान भार
४.३ संस्थागत लगानीकर्तामाथि असमान भार
म्युचुअल फन्ड, बीमा कम्पनी, पोर्टफोलियो म्यानेजर, बैंक तथा वित्तीय संस्थाका कारोबार सामान्यतया रु. २५ लाखको सीमाभन्दा
माथि हुन्छन्। Blanket १% शुल्कले संस्थागत सहभागितामा आवर्ती र उल्लेखनीय लागतहरू थोपर्नेछ। नेपालको पूँजी बजारलाई
कम होइन, बढी संस्थागत गहिराइ चाहिन्छ।
म्युचुअल फन्ड, बीमा कम्पनी, पोर्टफोलियो म्यानेजर, बैंक तथा वित्तीय संस्थाका
कारोबार सामान्यतया रु. २५ लाखको सीमाभन्दा माथि हुन्छन्। Blanket १%
शुल्कले संस्थागत सहभागितामा आवर्ती र उल्लेखनीय लागतहरू
थोपर्नेछ। नेपालको पूँजी बजारलाई कम होइन, बढी संस्थागत गहिराइ चाहिन्छ।
म्युचुअल फन्ड, बीमा कम्पनी, पोर्टफोलियो म्यानेजर, बैंक तथा वित्तीय संस्थाका कारोबार सामान्यतया रु. २५
लाखको सीमाभन्दा माथि हुन्छन्। Blanket १% शुल्कले संस्थागत सहभागितामा आवर्ती र उल्लेखनीय लागतहरू
थोपर्नेछ। नेपालको पूँजी बजारलाई कम होइन, बढी संस्थागत गहिराइ चाहिन्छ।
४.४ दीर्घकालीन पूँजी निर्माण निरुत्साहित हुने
४.४ दीर्घकालीन पूँजी निर्माण निरुत्साहित हुने
स्वामित्व हस्तान्तरणमा भारी शुल्कले निम्न गतिविधिहरूमा प्रतिकूल असर पार्न सक्छ:
स्वामित्व हस्तान्तरणमा भारी शुल्कले निम्न गतिविधिहरूमा प्रतिकूल असर पार्न
सक्छ:
स्वामित्व हस्तान्तरणमा भारी शुल्कले निम्न गतिविधिहरूमा प्रतिकूल असर पार्न सक्छ:
Startup equity हस्तान्तरण र संस्थापक सेयर पुनर्संरचना
Startup equity हस्तान्तरण र संस्थापक सेयर पुनर्संरचना
Private equity लगानी र venture capital exit
Private equity लगानी र venture capital exit
रणनीतिक लगानीकर्ताको प्रवेश र मर्जर तथा अधिग्रहण कारोबार
रणनीतिक लगानीकर्ताको प्रवेश र मर्जर तथा अधिग्रहण कारोबार
कर्मचारी सेयर योजना र sweat equity व्यवस्था
कर्मचारी सेयर योजना र sweat equity व्यवस्था
Private placement exit
Private placement exit
४.५ कारोबार विखण्डन र परिहार व्यवहारलाई प्रोत्साहन
४.५ कारोबार विखण्डन र परिहार व्यवहारलाई प्रोत्साहन
रु. २५ लाखको सीमाको अस्तित्वले लगानीकर्तालाई सीमाभन्दा तल कारोबार संरचना गर्ने तर्कसङ्गत प्रोत्साहन दिन्छ, जसले ठूला
कारोबारको विखण्डन, बहुविध खाताको प्रयोग, nominee व्यवस्था र SEBON/NEPSE का लागि बढ्दो निगरानी जटिलता
निम्त्याउन सक्छ।
रु. २५ लाखको सीमाको अस्तित्वले लगानीकर्तालाई सीमाभन्दा तल कारोबार
संरचना गर्ने तर्कसङ्गत प्रोत्साहन दिन्छ, जसले ठूला कारोबारको विखण्डन,
बहुविध खाताको प्रयोग, nominee व्यवस्था र SEBON/NEPSE
का लागि बढ्दो निगरानी जटिलतानिम्त्याउन सक्छ।
रु. २५ लाखको सीमाको अस्तित्वले लगानीकर्तालाई सीमाभन्दा तल कारोबार संरचना गर्ने तर्कसङ्गत प्रोत्साहन
दिन्छ, जसले ठूला कारोबारको विखण्डन, बहुविध खाताको प्रयोग, nominee व्यवस्था र SEBON/NEPSE
का लागि बढ्दो निगरानी जटिलतानिम्त्याउन सक्छ।
४.६ सञ्चित कर भार: दोहोरो शुल्कको समस्या
४.६ सञ्चित कर भार: दोहोरो शुल्कको समस्या
प्रस्तावित १% हस्तान्तरण शुल्क पूँजीगत लाभकरको विकल्प होइन — यो अतिरिक्त शुल्क हो:
प्रस्तावित १% हस्तान्तरण शुल्क पूँजीगत लाभकरको विकल्प होइन — यो
अतिरिक्त शुल्क हो:
प्रस्तावित १% हस्तान्तरण शुल्क पूँजीगत लाभकरको विकल्प होइन — यो अतिरिक्त शुल्क हो:
शुल्क / कर घटक
शुल्क / कर घटक
सेयर हस्तान्तरण शुल्क (प्रस्तावित)
कारोबार रकमको १%
पूँजीगत लाभकर
प्राप्त नाफामा लागू
ब्रोकर कमिशन
कारोबार रकममा लागू
SEBON शुल्क
कारोबार रकममा लागू
NEPSE / CDSC शुल्क
कारोबार रकममा लागू
DP (डिपोजिटरी) शुल्क
कारोबार रकममा लागू
४.७ लगानीकर्ताको विश्वास र बजार भावनामा क्षरण
४.७ लगानीकर्ताको विश्वास र बजार भावनामा क्षरण
पूँजी बजार नीतिगत अनिश्चितताप्रति अत्यन्त संवेदनशील हुन्छ। यस व्यवस्थाले panic selling, NEPSE सूचकाङ्कमा दबाब,
लगानीकर्ता संघहरूको विरोध र सरकारले पूँजी बजारलाई मुख्यतः राजस्व स्रोतका रूपमा हेरेको धारणा निम्त्याउन सक्छ।
पूँजी बजार नीतिगत अनिश्चितताप्रति अत्यन्त संवेदनशील हुन्छ। यस व्यवस्थाले
panic selling, NEPSE सूचकाङ्कमा दबाब, लगानीकर्ता संघहरूको विरोध
र सरकारले पूँजी बजारलाई मुख्यतः राजस्व स्रोतका रूपमा हेरेको धारणा
निम्त्याउन सक्छ।
पूँजी बजार नीतिगत अनिश्चितताप्रति अत्यन्त संवेदनशील हुन्छ। यस व्यवस्थाले panic selling, NEPSE
सूचकाङ्कमा दबाब, लगानीकर्ता संघहरूको विरोध र सरकारले पूँजी बजारलाई मुख्यतः राजस्व स्रोतका
रूपमा हेरेको धारणा निम्त्याउन सक्छ।
४.८ कानूनी र नियामकीय अस्पष्टता
४.८ कानूनी र नियामकीय अस्पष्टता
के कम्पनी ऐनको व्यवस्थाले इजाजतप्राप्त स्टक एक्सचेन्जमार्फत कारोबार हुने धितोपत्रमा कारोबार शुल्क ल
गाउन मिल्छ?
के कम्पनी ऐनको व्यवस्थाले इजाजतप्राप्त स्टक एक्सचेन्जमार्फत
कारोबार हुने धितोपत्रमा कारोबार शुल्क लगाउन मिल्छ?
के कम्पनी ऐनको व्यवस्थाले इजाजतप्राप्त स्टक एक्सचेन्जमार्फत कारोबार हुने धितोपत्रमा
कारोबार शुल्क लगाउन मिल्छ?
दफा ८९ ले कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, SEBON, NEPSE, CDSC, आन्तरिक राजस्व विभाग, ब्रोकरहरू र लगानीकर्ताबीच
अस्पष्टता सिर्जना गर्न सक्छ। रु. २५ लाखको सीमा कसरी गणना गरिन्छ? शुल्क कसले तिर्ने? म्युचुअल फन्ड र bonus share
मा लागू हुन्छ? यी प्रश्नहरू अनुत्तरित छन्।
दफा ८९ ले कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, SEBON, NEPSE, CDSC,
आन्तरिक राजस्व विभाग, ब्रोकरहरू र लगानीकर्ताबीच अस्पष्टता सिर्जना
गर्न सक्छ। रु. २५ लाखको सीमा कसरी गणना गरिन्छ? शुल्क कसले तिर्ने?
म्युचुअल फन्ड र bonus share मा लागू हुन्छ? यी प्रश्नहरू अनुत्तरित छन्।
दफा ८९ ले कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय, SEBON, NEPSE, CDSC, आन्तरिक राजस्व विभाग, ब्रोकरहरू
र लगानीकर्ताबीच अस्पष्टता सिर्जना गर्न सक्छ। रु. २५ लाखको सीमा कसरी गणना गरिन्छ? शुल्क कसले तिर्ने?
म्युचुअल फन्ड र bonus share मा लागू हुन्छ? यी प्रश्नहरू अनुत्तरित छन्।
५.
मस्यौदाको सुधार उद्देश्यसँग विरोधाभास
मस्यौदाको सुधार उद्देश्यसँग विरोधाभास
मस्यौदाको सुधार उद्देश्यसँग विरोधाभास
मस्यौदाको व्यापक उद्देश्यहरू — कम्पनी प्रशासनको आधुनिकीकरण, व्यापार सहजता सुधार, लगानी प्रवर्द्धन, डिजिटल शासन र
नियामकीय सरलीकरण — सँग दफा ८९ मेल खाँदैन। Blanket १% हस्तान्तरण शुल्कले धोखाधडी, promoter दुरुपयोग वा
लुकाइएको स्वामित्वलाई प्रत्यक्ष रूपमा सम्बोधन गर्दैन। बरु, यसले वास्तविक, अनुपालन-अनुसरण गर्ने, दीर्घकालीन लगानीकर्ताहरू
सहित सबैका लागि कारोबार घर्षण थप्छ।
मस्यौदाको व्यापक उद्देश्यहरू — कम्पनी प्रशासनको आधुनिकीकरण,
व्यापार सहजता सुधार, लगानी प्रवर्द्धन, डिजिटल शासन र नियामकीय
सरलीकरण — सँग दफा ८९ मेल खाँदैन। Blanket १% हस्तान्तरण
शुल्कले धोखाधडी, promoter दुरुपयोग वा लुकाइएको स्वामित्वलाई
प्रत्यक्ष रूपमा सम्बोधन गर्दैन। बरु, यसले वास्तविक, अनुपालन-अनुसरण
गर्ने, दीर्घकालीन लगानीकर्ताहरू सहित सबैका लागि कारोबार
घर्षण थप्छ।
मस्यौदाको व्यापक उद्देश्यहरू — कम्पनी प्रशासनको आधुनिकीकरण, व्यापार सहजता सुधार, लगानी प्रवर्द्धन,
डिजिटल शासन र नियामकीय सरलीकरण — सँग दफा ८९ मेल खाँदैन। Blanket १% हस्तान्तरण शुल्कले
धोखाधडी, promoter दुरुपयोग वा लुकाइएको स्वामित्वलाई प्रत्यक्ष रूपमा सम्बोधन गर्दैन। बरु, यसले वास्तविक,
अनुपालन-अनुसरण गर्ने, दीर्घकालीन लगानीकर्ताहरू
सहित सबैका लागि कारोबार घर्षण थप्छ।
यदि दफा ८९ को अन्तर्निहित उद्देश्य पारदर्शिता र जवाफदेहिता हो भने, उपयुक्त साधन सुदृढ खुलासा र बलियो कार्यान्वयन हो
— उच्च blanket हस्तान्तरण शुल्क होइन।
यदि दफा ८९ को अन्तर्निहित उद्देश्य पारदर्शिता र जवाफदेहिता हो भने,
उपयुक्त साधन सुदृढ खुलासा र बलियो कार्यान्वयन हो — उच्च blanket
हस्तान्तरण शुल्क होइन।
यदि दफा ८९ को अन्तर्निहित उद्देश्य पारदर्शिता र जवाफदेहिता हो भने, उपयुक्त साधन सुदृढ खुलासा र बलियो
कार्यान्वयन हो — उच्च blanket हस्तान्तरण शुल्क होइन।
६.
नीतिगत विकल्पहरू
नीतिगत विकल्पहरू
विकल्प ६.१ — निजी कम्पनीका लागि Nominal प्रशासनिक शुल्क
विकल्प ६.१ — निजी कम्पनीका लागि Nominal प्रशासनिक
शुल्क
विकल्प ६.१ — निजी कम्पनीका लागि Nominal प्रशासनिक शुल्क
निजी कम्पनी र असूचीकृत सार्वजनिक कम्पनीका लागि कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयले उचित निश्चित प्रशासनिक शुल्क लिन
सक्छ — प्रतिशत-आधारित कारोबार शुल्क होइन।
निजी कम्पनी र असूचीकृत सार्वजनिक कम्पनीका लागि कम्पनी
रजिष्ट्रारको कार्यालयले उचित निश्चित प्रशासनिक शुल्क लिन सक्छ
प्रतिशत-आधारित कारोबार शुल्क होइन।
निजी कम्पनी र असूचीकृत सार्वजनिक कम्पनीका लागि कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयले उचित निश्चित
प्रशासनिक शुल्क लिन सक्छ — प्रतिशत-आधारित कारोबार शुल्क होइन।
विकल्प ६.२ — दफा ८९ बाट सूचीकृत धितोपत्रलाई स्पष्ट छूट
विकल्प ६.२ — दफा ८९ बाट सूचीकृत धितोपत्रलाई स्पष्ट छूट
उपदफा (२) हटाइनु वा संशोधन गरिनुपर्छ। प्रस्तावित परन्तु:
उपदफा (२) हटाइनु वा संशोधन गरिनुपर्छ। प्रस्तावित परन्तु:
"तर प्रचलित धितोपत्र सम्बन्धी कानूनबमोजिम इजाजतप्राप्त धितोपत्र विनिमय बजारमार्फत कारोबार भई धितोपत्र
निक्षेप प्रणालीमार्फत राफसाफ तथा फर्छ्यौट हुने धितोपत्रमा यो दफा लागू हुने छैन।"
"तर प्रचलित धितोपत्र सम्बन्धी कानूनबमोजिम इजाजतप्राप्त
धितोपत्र विनिमय बजारमार्फत कारोबार भई धितोपत्र निक्षेप
प्रणालीमार्फत राफसाफ तथा फर्छ्यौट हुने धितोपत्रमा यो दफा
लागू हुने छैन।"
"तर प्रचलित धितोपत्र सम्बन्धी कानूनबमोजिम इजाजतप्राप्त धितोपत्र विनिमय बजारमार्फत
कारोबार भई धितोपत्र निक्षेप प्रणालीमार्फत राफसाफ तथा फर्छ्यौट हुने धितोपत्रमा यो दफा
लागू हुने छैन।"
विकल्प ६.३ — अनिवार्य लाभग्राही स्वामित्व खुलासा
हस्तान्तरण शुल्कको सट्टा, ठूला सेयर हस्तान्तरणले अनिवार्य लाभग्राही स्वामित्व खुलासा ट्रिगर गर्नुपर्छ।
हस्तान्तरण शुल्कको सट्टा, ठूला सेयर हस्तान्तरणले अनिवार्य
लाभग्राही स्वामित्व खुलासा ट्रिगर गर्नुपर्छ।
हस्तान्तरण शुल्कको सट्टा, ठूला सेयर हस्तान्तरणले अनिवार्य लाभग्राही स्वामित्व खुलासा ट्रिगर
गर्नुपर्छ।
विकल्प ६.४ — लुकाउने र गलत प्रस्तुतिका लागि कडा दण्ड
विकल्प ६.४ — लुकाउने र गलत प्रस्तुतिका लागि कडा
दण्ड
सबै सहभागीलाई कर लगाउनुको सट्टा, जालसाजी मूल्याङ्कन, लाभग्राही स्वामित्व लुकाउने र insider हस्तान्तरणका लागि लक्षित
दीवानी र फौजदारी दण्ड लगाउनुपर्छ।
सबै सहभागीलाई कर लगाउनुको सट्टा, जालसाजी मूल्याङ्कन,
लाभग्राही स्वामित्व लुकाउने र insider हस्तान्तरणका लागि लक्षित
दीवानी र फौजदारी दण्ड लगाउनुपर्छ।
सबै सहभागीलाई कर लगाउनुको सट्टा, जालसाजी मूल्याङ्कन, लाभग्राही स्वामित्व लुकाउने र insider
हस्तान्तरणका लागि लक्षित दीवानी र फौजदारी दण्ड लगाउनुपर्छ।
विकल्प ६.५ — SEBON, NEPSE र CDSC सँग समन्वय
विकल्प ६.५ — SEBON, NEPSE र CDSC
सँग समन्वय
सूचीकृत कम्पनी सेयर हस्तान्तरणसम्बन्धी नीतिगत चिन्ता विद्यमान धितोपत्र बजार पूर्वाधारमार्फत सम्बोधन गर्नुपर्छ।
सूचीकृत कम्पनी सेयर हस्तान्तरणसम्बन्धी नीतिगत चिन्ता विद्यमान
धितोपत्र बजार पूर्वाधारमार्फत सम्बोधन गर्नुपर्छ।
सूचीकृत कम्पनी सेयर हस्तान्तरणसम्बन्धी नीतिगत चिन्ता विद्यमान धितोपत्र
बजार पूर्वाधारमार्फत
सम्बोधन गर्नुपर्छ।
७.
सिफारिस गरिएको विधायिकी संशोधन
सिफारिस गरिएको विधायिकी संशोधन
सिफारिस गरिएको विधायिकी संशोधन
दफा ८९ कुनै पनि कानून बन्नुभन्दा पहिले व्यापक समीक्षा र परामर्शको विषय हुनुपर्छ। कम्तीमा उपदफा (२) हटाइनु वा संशोधन
गरिनुपर्छ। निजी कम्पनी सेयर हस्तान्तरणका लागि १% शुल्क निम्नद्वारा प्रतिस्थापन गरिनुपर्छ:
दफा ८९ कुनै पनि कानून बन्नुभन्दा पहिले व्यापक समीक्षा र परामर्शको विषय
हुनुपर्छ। कम्तीमा उपदफा (२)हटाइनु वा संशोधन गरिनुपर्छ। निजी कम्पनी
सेयर हस्तान्तरणका लागि १% शुल्क निम्नद्वारा प्रतिस्थापन गरिनुपर्छ:
दफा ८९ कुनै पनि कानून बन्नुभन्दा पहिले व्यापक समीक्षा र परामर्शको विषय हुनुपर्छ। कम्तीमा उपदफा (२)
हटाइनु वा संशोधन गरिनुपर्छ। निजी कम्पनी सेयर हस्तान्तरणका लागि १% शुल्क निम्नद्वारा प्रतिस्थापन गरिनुपर्छ:
Nominal, निश्चित प्रशासनिक प्रशोधन शुल्क
Nominal, निश्चित प्रशासनिक प्रशोधन शुल्क
परिभाषित सीमाभन्दा माथिका हस्तान्तरणका लागि अनिवार्य लाभग्राही स्वामित्व खुलासा
परिभाषित सीमाभन्दा माथिका हस्तान्तरणका लागि अनिवार्य लाभग्राही
स्वामित्व खुलासा
गलत प्रस्तुति र लुकाउने कार्यलाई लक्षित सुदृढ कार्यान्वयन व्यवस्था
गलत प्रस्तुति र लुकाउने कार्यलाई लक्षित सुदृढ कार्यान्वयन व्यवस्था
८.
निष्कर्ष
निष्कर्ष
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदाको दफा ८९ पूँजी बजारको दृष्टिकोणबाट सम्पूर्ण मस्यौदा कानूनका सबैभन्दा
परिणामकारक व्यवस्थाहरूमध्ये एक हो। प्रस्तावित १% सेयर हस्तान्तरण शुल्कले गम्भीर अनपेक्षित
परिणामहरूको श्रृंखला उत्पन्न गर्ने जोखिम राख्छ:
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदाको दफा ८९ पूँजी बजारको दृष्टिकोणबाट
सम्पूर्ण मस्यौदा कानूनका सबैभन्दा परिणामकारक व्यवस्थाहरूमध्ये एक
हो। प्रस्तावित १% सेयर हस्तान्तरण शुल्कले गम्भीर अनपेक्षित
परिणामहरूको श्रृंखला उत्पन्न गर्ने जोखिम राख्छ:
कम्पनी ऐन, २०८३ को मस्यौदाको दफा ८९ पूँजी बजारको दृष्टिकोणबाट सम्पूर्ण मस्यौदा कानूनका
सबैभन्दा परिणामकारक व्यवस्थाहरूमध्ये एक हो। प्रस्तावित १% सेयर हस्तान्तरण शुल्कले गम्भीर
अनपेक्षित परिणामहरूको श्रृंखला उत्पन्न गर्ने जोखिम राख्छ:
लगानीकर्ताको प्रतिफललाई क्षरण गर्ने बढ्दो कारोबार लागत
लगानीकर्ताको प्रतिफललाई क्षरण गर्ने बढ्दो कारोबार लागत
NEPSE भरि घटेको बजार तरलता
NEPSE भरि घटेको बजार तरलता
दोस्रो बजारमा संस्थागत सहभागिता निरुत्साहित हुने
दोस्रो बजारमा संस्थागत सहभागिता निरुत्साहित हुने
निजी र असूचीकृत कम्पनीहरूमा कमजोर पूँजी निर्माण
निजी र असूचीकृत कम्पनीहरूमा कमजोर पूँजी निर्माण
कारोबार विखण्डन र परिहार व्यवहारका लागि विपरीत प्रोत्साहन
कारोबार विखण्डन र परिहार व्यवहारका लागि विपरीत प्रोत्साहन
लगानीकर्ताको विश्वास र बजार भावनामा क्षति
लगानीकर्ताको विश्वास र बजार भावनामा क्षति
कम्पनी कानून र धितोपत्र कानूनको चौरास्तामा नियामकीय अस्पष्टता
कम्पनी कानून र धितोपत्र कानूनको चौरास्तामा नियामकीय अस्पष्टता
दफा ८९ व्यापक सरोकारवाला परामर्श, स्वतन्त्र आर्थिक प्रभाव मूल्याङ्कन र सावधानीपूर्वक विधायिकी संशोधनबिना
हालको रूपमा अघि बढ्नु हुँदैन।
दफा ८९ व्यापक सरोकारवाला परामर्श, स्वतन्त्र आर्थिक प्रभाव मूल्याङ्कन
र सावधानीपूर्वक विधायिकी संशोधनबिना हालको रूपमा अघि बढ्नु हुँदैन।
दफा ८९ व्यापक सरोकारवाला परामर्श, स्वतन्त्र आर्थिक प्रभाव मूल्याङ्कन र सावधानीपूर्वक
विधायिकी संशोधनबिना हालको रूपमा अघि बढ्नु हुँदैन।
मुख्य तथ्यहरू
प्रस्तावित शुल्क दर
१%
न्यूनतम कारोबार सीमा
रु. २५ लाख
सम्बन्धित दफा
दफा ८९, पृष्ठ ३६
संवेदनशील व्यवस्था
उपदफा (२) — NEPSE मा पनि लागू
हुने सम्भावना
शुल्कको प्रकृति
घाटामा पनि लाग्ने कारोबार-आधारित
शुल्क
अस्वीकरण (Disclaimer)
अस्वीकरण (Disclaimer)
यो लेख वित्तीय शिक्षा र सार्वजनिक विमर्शको उद्देश्यका लागि एक स्वतन्त्र नीति विश्लेषण हो। यसले कानूनी वा लगानी सल्लाह दिँदैन। पाठकहरूलाई
प्राथमिक मस्यौदा कानून परामर्श गर्न र पेशेवर मार्गदर्शन लिन प्रोत्साहन गरिन्छ।
यो लेख वित्तीय शिक्षा र सार्वजनिक विमर्शको उद्देश्यका
लागि एक स्वतन्त्र नीति विश्लेषण हो। यसले कानूनी वा
लगानी सल्लाह दिँदैन। पाठकहरूलाई प्राथमिक मस्यौदा
कानून परामर्श गर्न र पेशेवर मार्गदर्शन लिन प्रोत्साहन गरिन्छ।
यो लेख वित्तीय शिक्षा र सार्वजनिक विमर्शको उद्देश्यका लागि एक स्वतन्त्र नीति विश्लेषण हो। यसले कानूनी वा लगानी सल्लाह दिँदैन। पाठकहरूलाई
प्राथमिक मस्यौदा कानून परामर्श गर्न र पेशेवर मार्गदर्शन लिन प्रोत्साहन गरिन्छ।
Begin Your Journey Today
Begin Your
Journey Today
Begin Your Journey Today
Take the first step toward financial clarity ,register your interest today
and be part of this empowering program.
Take the first step toward financial clarity ,
register your interest today and be part of
this empowering program.
FINANCIAL LITERACY MOVEMENT
FINANCIAL LITERACY MOVEMENT
This financial movement is about you , your
money, your mindset, your future. UNC
Group of Companies.
This financial movement is about you , your
money, your mindset, your future. UNC
Group of Companies.
CONTACT INFORMATION
CONTACT INFORMATION
+971 55180 3088
+971 55180 3088
info@unicitizens.org
info@unicitizens.org
Financial Literacy Movement
© 2025 All rights reserved.